ลมหลวง ดอทคอม

งานประเพณีบุญหลวงการละเล่นผีตาโขน
วันที่ 26 - 28 มิถุนายน 2552
สถานที่ บริเวณวัดโพนชัยและหน้าที่ว่าการอำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย

ผีตาโขน เป็นการละเล่นชนิดหนึ่งของคนอีสาน ผู้เล่นจะสวมหน้ากากและแต่งตัวให้หน้ากลัว แต่ไม่ใช่การเชิญผีมาเข้าทรง เป็นการเล่นตลกอย่างหนึ่ง ในอดีตคนอีสานนิยมเล่นผีตาโขนในงานบุญบั้งไฟ และงานบุญผะเหวด(พระเวส)มาโดยตลอด เหตุที่มีขบวนแห่ผีตาโขน เพราะมีความเชื่อว่าเมื่อพระเจ้ากรุงสัญชัยกับพระนางผุสดีไปเชิญพระเวสสันดร และพระนางมัทรีกลับเมือง ขบวนแห่แหนเข้าเมือง มีคนป่าหรือผีป่าที่เคยปรนนิบัติและเคารพรักพระเวสสันดรร่วมขบวนมาส่งด้วย

ผีตาโขน ในขบวนแห่จะแยกเป็น 2 ชนิดคือ ผีตาโขนใหญ่และผีตาโขนเล็ก

ผีตาโขนใหญ่ ทำเป็นหุ่นรูปผีทำจากไม้ไผ่สานมีขนาดใหญ่กว่าคนธรรมดาประมาณ 2 เท่าประดับตกแต่งรูปร่างหน้าตาด้วยเศษวัสดุที่หาได้ในท้องถิ่น เวลาแห่ คนเล่นจะต้องเข้าไปอยู่ข้างในตัวหุ่น แต่ละปีจะทำผีตาโขนใหญ่เพียง 2 ตัวผีตาโขนชาย1ตัว หญิง1ตัว สังเกตจากเครื่องเพศปรากฏชัดเจนที่ตัวหุ่น ผู้มีหน้าที่ทำผีตาโขนใหญ่จะมีเฉพาะกลุ่มเท่านั้น เพราะคนอื่นไม่มีสิทธิ์ทำต้องได้รับอนุญาตจากผีหรือเจ้าก่อน ถ้าได้รับอนุญาตแล้วต้องทำทุกปีหรือทำติดต่อกันอย่างน้อย 3 ปี

ผีตาโขนเล็ก ทุกคนไม่ว่าเด็กผู้ใหญ่ หญิงหรือชาย มีสิทธิ์ทำและเข้าร่วมสนุกได้ทุกคน แต่ผู้หญิงไม่ค่อยเข้าร่วมเพราะเป็นการเล่นค่อนข้างผาดโผนและซุกซน

หน้ากากผีตาโขน หน้ากากผีตาโขนเล็ก ทำจากส่วนที่เป็นโคนของก้านมะพร้าวและหวดนึ่งข้าวเหนียว โดยนำมาเย็บติดกันแล้วเขียนหน้าตา ทำจมูกเหมือนผี ส่วนชุดแต่งกายของผีมักมีสีฉูดฉาดบาดตา โดยอาจเย็บเศษผ้าเป็นเสื้อตัวกางเกงตัวหรือเย็บเป็นชุดติดกันตลอดตัวก็ได้ ข้อสำคัญคือต้องคลุมร่างกายให้มิดชิด

ส่วนเครื่องแต่งตัวประกอบที่เป็นเอกลักษณ์ของผีตาโขนคือ”หมากกะแหล่ง”และดาบไม้

หมากกะแหล่ง คือเครื่องดนตรีรูปร่างคล้ายกระดิ่งหรือกระดึงแขวนคอวัว ผีตาโขนจะใช้หมากกะแหล่งแขวนติดบั้นเอวเมื่อเดินโยกตัวหรือเต้นเป็นจังหวะ ขย่มตัวสายสะโพกเสียงหมากกะแหล่งก็จะดังเสียงน่าฟังและน่าสนุกสนาน

ดาบไม้ เป็นอาวุธประจำกายผีตาโขนไม่ได้เอาไว้รบกัน แต่เอาไว้ควงหลอกล่อและไล่จิ้มก้นสาวๆ ซึ่งก็จะร้องวิ๊ดว้ายหนีกันจ้าละหวั่น ทั้งอายทั้งขำ แต่ไม่มีใครถือสา เพราะเป็นประเพณีที่ปฏิบัติกันมา เหตุที่วิ่งหนีเพราะปลายดาบนั้นแกะสลักเป็นรูปอวัยวะเพศชายแถมทาสีแดงให้ เห็นอย่างเด่นชัด การเล่นแบบนี้ไม่ถือเป็นเรื่องหยาบ หรือลามกเพราะมีความเชื่อกันว่าหากเล่นตลกและนำอวัยวะเพศชายหญิงมาเล่นมา โชว์ในพิธีแห่และงานบุญบั้งไฟจะทำให้พญาแถนพอใจ ฝนจะตกต้องตามฤดูกาล พืชพันธุ์ธัญญาหารจะอุดมสมบูรณ์

งานบุญหลวงประเพณีผีตาโขนของอำเภอด่านซ้ายจังหวัดเลย เป็นประเพณีสำคัญ เพราะอยู่ในฮิดสิบสองเดือนสี่งานบุญผะเหวด (พระเวส) แห่ผีตาโขนแม้จะมีเล่นในอีสานถิ่นอื่นบ้าง แต่ที่วัดโพนชัย อำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลยเป็นที่รู้จักและจะยังคงอยู่คู่กับ “พระธาตุศรีสองรัก” ตลอดไป

สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่
ที่ว่าการอำเภอด่านซ้าย โทร. 0 4289 1266

นักท่องเที่ยวหัวใจสีเขียวที่สนใจกิจกรรมดูผีเสื้อต้องไม่พลาดแวะเวียนมาชม ผีเสื้อบนผืนป่าตะวันออกเขตมรดกโลก “เขาใหญ่ – ดงพญาเย็น”  ณ  อุทยานแห่งชาติปางสีดา  จ.สระแก้ว ซึ่งอยู่ไม่ไกลจากกรุงเทพมหานครมากนัก    สะดวกสบายจากกรุงเทพถึงตัวอุทยาน ฯ ระยะทางเพียง  250  กิโลเมตรเท่านั้น

      เขตป่าในอุทยานแห่งชาติปางสีดาเป็นพื้นที่ชุ่มชื้น   อากาศเย็นสบาย  มีป่าต้นน้ำจำนวนมากจึงเป็นปัจจัยสำคัญให้อุทยานแห่งชาติปางสีดาอุดมสมบูรณ์ ไปด้วยต้นไม้ขนาดใหญ่   และสัตว์นานาพันธุ์ เช่น ช้างป่า กระทิง  เก้ง กวาง หมูป่า  เสือ  นกเงือก  นกยูง  รวมทั้งผีเสื้อหลากสีสันที่มีอยู่อย่างหนาแน่นเนื่องจากอาหารสมบูรณ์ด้วยใบ อ่อนของพืชพรรณนานาชนิด  ผีเสื้อออกบินว่อนโฉบเฉี่ยวอวดโฉมให้ยลกันตั้งแต่ต้นฝน  ช่วยเพิ่มสีสันให้ผืนป่า  ตั้งแต่หน้าด่านเก็บค่าธรรมเนียมทางเข้าอุทยาน   ศูนย์บริการนักท่องเที่ยว  บ้านพัก  บริเวณน้ำตกปางสีดาและตลอดเส้นทางขึ้นไปจุดชมวิว กม.25  มีผีเสื้อที่พบมากในขณะนี้  ได้แก่  ผีเสื้อหนอนคูน  ผีเสื้อหางดาบลายจุด  ผีเสื้อหางดาบลายขีด    ผีเสื้อหนอนใบกุ่ม  ผีเสื้อหนอนจำปี   ผีเสื้อม้าลาย

แนะนำเส้นทางท่องเที่ยว

     หากมีเวลาสัก 1-2  วัน  ททท. สำนักงานนครนายก  ขอเชิญชวนมาเที่ยวชมแหล่งท่องเที่ยวยอดนิยมของจังหวัดสระแก้ว  และกิจกรรมดูผีเสื้อที่ปางสีดา  พร้อมทั้งแอบชมนกน้ำตามเส้นทางนกงู  ณ  อ่างเก็บน้ำพระปรง

     เริ่มต้นออกเดินทางแต่เช้า  เที่ยวตลาดการค้าชายแดนที่ใหญ่ที่สุดในภูมิภาคตะวันออก “ตลาดโรงเกลือ”  รับประทานอาหารอร่อยนานาชาติ   ศึกษาประวัติศาสตร์ที่ “ปราสาทเขาน้อยสีชมพู”  และ “ปราสาทสด๊กก๊อกธม”   แหล่งเรียนรู้เรื่องอายธรรมขอม  นั่งรถอีแต๊กชม “ละลุ”  เข้าที่พักในเขตอุทยานแห่งชาติปางสีดาจะเลือกเป็นบ้านพักหรือกางเต็นท์   หรือจะในสถานพักแรมในตัวเมืองสระแก้วก็มีให้เลือกหลากหลาย  ราคาไม่แพงนัก  

      วันรุ่งขึ้นตื่นแต่เช้าเที่ยวป่าตะวันออกชมจุดชมวิวที่  กม.25  ชมผืนป่าที่อุดมสมบูรณ์  สาย ๆ น้ำค้างเริ่มแห้งฝูงผีเสื้อหลากสีหลากลายพร้อมบินให้นักท่องเที่ยวได้ยลโฉม ราชินีแห่งแมลง  นักท่องเที่ยวสามารถรับคำแนะนำจากเจ้าหน้าที่อุทยาน ฯ  ยามบ่ายคลายร้อนด้วยกิจกรรม เล่นน้ำตกงาม “น้ำตกปางสีดา”    ตอนบ่าย ๆ แวะชิมอาหารประเภทปลา  และนั่งเรือชมนกน้ำตามเส้นทางนกงู  “นกอ้ายงั่ว”  ณ  อ่างเก็บน้ำพระปรง  ก่อนจะออกเดินทางกลับบ้านโดยสวัสดิภาพ

ติดต่อสอบถามข้อมูลและขอรับตัวอย่างเส้นทางท่องเที่ยวเพิ่มเติมได้ที่
• อุทยานแห่งชาติปางสีดา  โทร.0-3724-377
• สมาคมรักษ์ปางสีดา   โทร. 08-1429-2842
• ททท.สำนักงานนครนายก    โทร. 0-3731-2282,  0-3731-2284,  1672    www.tat8.com